Երեքշաբթի 19.10.2021 00:06

05.10.2021   22:00
910

20-ամյա վաղեմության պիլոտաժ


Քանի որ Ռոբերտ Քոչարյանն իր ասուլիսում հայտարարել էր, որ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը կոռուպցիայի բարձրագույն պիլոտաժ էր, երևի շատ հարմար պահն է հիշեցնել, թե ինչպես է Հայաստանի ամենախոշոր հարկատուներից մեկը համարվող ԶՊՄԿ-ն սեփականաշնորհվել, ինչ հանգամանքներում: Սա Ռոբերտ Քոչարյանի «հերոսական» կենսագրության ամենավառ էջերից մեկն է: 

Մենք այս մասին դեռևս 2006 թվականի փետրվարին մանրամասն գրել էին՝ «Մետաղե Աքսիոմներ» վերնագրով: Փաստերով, մանրամասներով, ու այս վերլուծությունը մինչև հիմա էլ մնում է արդիական: Հիմա նորից այն ներկայացնում ենք ձեր դատին. 

Մետաղե Աքսիոմներ

Սկսենք ԶՊՄԿ-ի վաճառքից: Ինչպես գիտեք, 2004թ. կառավարության որոշմամբ կոմբինատը ընդամենը 132մլն դոլարով վաճառվեց գերմանական «Cronimet» ընկերությանը: Ահա և այս «Cronimet»-ից էլ սկսենք:
Եթե հիշում եք, նախորդ տարի Երևանի «Հաղթանակ» զբոսայգու հենց սրտում` Ռ. Քոչարյանին պատկանող հողամասի դիմաց մեծ շուքով բացվեց «Գոլդեն Փալաս» հյուրանոցը: Բնականաբար, բացումը կատարեց Քոչարյանը, որը հպարտությամբ հայտարարեց, թե ահա, արտասահմանցիները, տվյալ դեպքում` կիպրոսցիները, ինչպիսի լուրջ ներդրում են կատարել: Բնականաբար, բոլորը սկսեցին տնտղել, թե ինչ է իրենից ներկայացնում հյուրանոցի սեփականատեր կիպրոսյան ընկերությունը: Ապարդյուն. այդ ընկերության և նրա գործունեության վերաբերյալ որևէ նորմալ տեղեկություն այդպես էլ չհաջողվեց հայթայթել: Իսկ հյուրանոցի բացումից որոշ ժամանակ անց ՀՀ արդյունաբերության նախարար Կարեն Ճշմարիտյանի հորեղբոր որդին և ՀՀ մաքսային վարչության պետ Արմեն Ավետիսյանի աներձագը` այն ժամանակ կառավարության փոխնախարար Հայկ Ճշմարիտյանը խոստովանեց, որ հյուրանոցը իրականում իրեն է պատկանում: Ընդունենք, որ այդպես է, չնայած հյուրանոցի իրական տերը Ռ. Քոչարյանի ավագ որդին է` Սեդրակը: Բայց դա չէ կարևորը, այլ այն, որ պարզվեց, կիպրական կազմակերպությունը ընդամենը թղթի վրա գործող ընկերություն է, իրականում այն ընդամենը հյուրանոցի իրական տերերին քողարկելու շղարշ է:

Նմանատիպ ձևով թղթի վրա գործող կազմակերպություն է նաև ԶՊՄԿ-ի սեփականատեր «Cronimet»-ը: Դրանում համոզվելու համար բավական էր այցելել այդ ընկերության ինտերնետային կայքը: Քանի որ թղթի վրա գործող ընկերություն է, դրա համար էլ արագ-արագ ԶՊՄԿ-ի իրական տերերը փինաչու մակարդակով մի կայք են ստեղծել: Այնպես որ, չասեն, թե ինչու ԶՊՄԿ-ի տերը իսկի մի ինտերնետային կայք չունի:

Ուրեմն, ամբողջ կայքը վերևից ներքև ուսումնասիրեցինք, գոնե մեկ անուն չգտանք: Այսինքն՝ որևէ տեղեկություն չկա այն մասին, թե ովքեր են այս ընկերության բաժնետերերը, ով է տնօրենը, ովքեր են հիմնական պաշտոնները զբաղեցնում: Բացեցինք ընկերությունը ներկայացնող էջը: Այնտեղ գրված է, որ ստեղծվել է 1980թ.: Եվ վերջ: Ով է ստեղծել, ինչով են մինչև հիմա զբաղվել: Ոչ մի խոսք: Իսկ նրա գործունեության վերաբերյալ տեղեկությունները սկսվում և ավարտվում են... ԶՊՄԿ-ով: Այսինքն՝ միակ լուրջ գործարքը, որը կատարել է գերմանական ընկերությունը, ԶՊՄԿ-ի ձեռքբերումն է:

Որևէ տող չկա այն մասին, թե որքան է «Cronimet»-ի տարեկան շրջանառությունը, ինչքան հարկ են վճարել: Բացարձակ ոչինչ: Իսկ երբ ծանոթանում ես այս ընկերության աշխարհագրական գիտելիքներին, մնում ես ապշած: Երևանը նրանց կայքում Էրիվան է, իսկ կայքում տեղադրված Հայաստանի քարտեզում Վանաձորը... Կիրովական է: Թե ում մտքով կարող էր անցնել Երևանը ադրբեջանական տարբերակով գրել` ինքներդ որոշեք:

Իսկ որպեսզի լիովին ապացուցելի համարեինք, որ գերմանական նման ընկերությունը նույնքան գոյություն ուներ, որքան «Գոլդեն Փալասի» սեփականատեր կիպրոսյան ընկերությունը, բավական էր համեմատության համար նմանատիպ գործունեությամբ զբաղվող որևէ ընկերության ինտերնետային կայք այցելել: Մենք կանգ առանք առաջին իսկ պատահածի` Ռուսաստանի բոլորովին անհայտ «Գունավոր մետաղների վերամշակման Կիրովյան գործարան» ԲԲԸ-ի վրա:

Մտնում ենք կայք: Կայքում մանրամասն ներկայացված են գործարանի գործունեությունը, ֆինանսական ցուցանիշները: Կայքից տեղեկանում ենք, թե ովքեր են գործարանի բաժնետերերը: Մանրամասն, լուսանկարներով, կենսագրություններով նշված են գործարանի ղեկավար աշխատողները` տնօրենից սկսած մինչև գլխավոր հաշվապահը: Օրինակ՝ մենք 100%-ով կարող ենք ասել, որ այս գործարանի տնօրենը Անատոլի Դարենսկին է: Ի դեպ, ռուսական այս ընկերության կայքում առանձին բաժին կա` «Էկոլոգիա», որտեղ մանրամասն նշված է, թե գործարանը ինչպես է լուծում բնապահպանական խնդիրները: «Cronimet»-ի կայքում էկոլոգիա բառը չկա:
Ահա այսքանը, որպեսզի պատկերացում ստանաք, թե ով է ԶՊՄԿ-ի սեփականատերը: Վիրտուալ սեփականատերը: Թե ինչու այդ կայքում անուններ չկային, կարծում ենք պատճառն այն է, որ գերմանացի չեն ճարել, որ համաձայնվեր այս խարդախության մեջ մտնել: Գերմանիան ի վերջո Կիպրոս չէ, առավել ևս` Հայաստան: Դրա համար էլ նույնիսկ որևէ ֆինանսական ցուցանիշ չկա: Գերմանիայի հարկային մարմինները Քոչարյանին չեն ճանաչում: Կգնան ու կստուգեն:

Նույն եզրակացությանն ես գալիս, երբ այցելում ես Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի ինտերնետային կայք: Հայաստանի ամենախոշոր հարկատուի կայքը... միայն անգլերեն է: Հայերեն չկա: Իսկ մենք ի՞նչ կարող ենք ընթերցել գոնե անգլերենով: Իհարկե կռահեցիք` ոչինչ: Կոմբինատի մասին էջը դատարկ է: Թե ովքեր են կոմբինատի տերերը` դատարկություն: Ֆինանսական գործունեություն` բնականաբար, դրա մասին ընդհանրապես խոսք չի կարող լինել: Միայն կոմբինատի նկարների բաժինն է լավ գործում: Այսինքն, ԶՊՄԿ-ի և նրա սեփականատիրոջ` «Cronimet»-ի կայքերը նույն բովանդակությունն ունեն: Ինչից կարելի է եզրակացնել, որ այս կայքերի հեղինակը նույն խումբն է:

Տեսնո՞ւմ եք, թե ինչպես կարելի է անառարկելի աքսիոմներ կառուցել բացառապես կայքի մեկնաբանությամբ: Իսկ թե ինչպիսի աքսիոմներ են հայտնվել ԶՊՄԿ-ի, «ԱՐՄԵՆԻԱՆ ՄՈԼԻԲԴԵՆ ՓՐՈԴԱՔՇՆ» և Մաքուր երկաթի գործարանի տնտեսական գործունեության զուտ մակերեսային ուսումնասիրությունների արդյունքում, առաջիկայում դա էլ կիմանաք: Որպեսզի, երբ Հայաստանում օրինականություն հաստատվի, ԶՊՄԿ-ի հարցը լուծվի այնպես, ինչպես ուկրաինական «նարնջագույն» իշխանությունները իրականացրեցին Զապորոժիեի «Կռիվորոժստալ» հսկա-գործարանի դեպքում: Եթե հիշում եք, Կուչմայի օրոք այդ գործարանը վաճառվեց ընդամենը 800մլն դոլարով, իսկ նոր իշխանությունները չեղյալ հայտարարեցին այդ գործարքը, նոր աճուրդ կազմակերպեցին, որտեղ «Կռիվորոժստալը» վաճառվեց 4,6մլրդ դոլարով: Այսինքն՝ վեց անգամ ավելի թանկ գնով: Իհարկե, 800 միլիոնը վերադարձրեցին նախկին տերերին: Վստահ ենք, որ եթե ապագայում ԶՊՄԿ-ի վաճառքն էլ չեղյալ հայտարարվի և նոր աճուրդ լինի, ապա ամենահամեստ հաշվարկներով, կոմբինատը կվաճառվի նվազագույնը 700-800մլն դոլարով:
Այժմ այն մասին, թե ԶՊՄԿ-ի հաշվին ինչ աստղաբաշխական գումարներ են շրջանցում Հայաստանի բյուջեն: 

Նախ, ԶՊՄԿ-ի վաճառքի մասին: Կոմբինատը վաճառվել է 132մլն դոլարով: Մի կողմ թողնենք այդ ծիծաղելի գումարը և հարց տանք. իսկ կարիք կա՞ր այս պահին վաճառել կոմբինատը: ԶՊՄԿ-ն աշխատում էր բավականին մեծ շահույթով, արդեն երկար տարիներ Հայաստանի բյուջեի զգալի մասը հենց նա էր լցնում: Սա դեռ այն դեպքում, երբ երկու տարի առաջ, քանի դեռ կոմբինատը չէր վաճառվել, մոլիբդենի խտանյութի համաշխարհային գները այնքան էլ բարձր չէին: Բայց մյուս կողմից, տաղանդավոր տնտեսագետ պարտադիր չէր լինել հասկանալու համար, որ տարեցտարի հատկապես գունավոր մետաղների գները շեշտակի աճելու են` հաշվի առնելով երկու հանգամանք. բարձր տեխնոլոգիաների շուկայի զարգացմանը զուգընթաց ավելանալու էր պահանջարկը գունավոր մետաղների նկատմամբ, և երկրորդ` այդ մետաղների պաշարները գնալով նվազում են:

Մենք վստահ ենք, որ այս պարզունակ հաշվարկները ԶՊՄԿ-ի իրական տերերը կատարել են և եկել այն եզրակացության, որ ինչի ուրիշին վաճառեն, ավելի լավ է իրենք գնեն և այդ շահույթները իրենց գրպանը լցվեն: Բենզինի կամ գազի բիզնեսը սրա համեմատությամբ նույնն է, ինչ կրպակը` սուպերմարկետի:
Ինչ մեխանիզմ է գործում տվյալ դեպքում: «Քրոնիմետը»` իսկ մենք արդեն պայմանավորվեցինք, որ այն մի խումբ բենդերների հնարանք է, 132մլն դոլարով գնել է ԶՄՊԿ-ն: ԶՊՄԿ-ն մոլիբդենի խտանյութ է արտադրում և այն վաճառում է Երևանում գտնվող երկու ընկերության` Մաքուր երկաթի գործարանին (ՄԵԳ) և «Արմենիան մոլիբդենիում փրոդաքշնին» (ԱՄՓ), որոնք էլ մշակում են խտանյութը և այնուհետև այն վաճառում Եվրոպայում: Ընդ որում, «Քրոնիմետը» հանդիսանում է ՄԵԳ-ի բաժնետոմսերի 51%-ի սեփականատերը, իսկ ՄԵԳ-ն էլ ԶՊՄԿ-ի բաժնետոմսերի 15%-ի տերն է: ԶՊՄԿ-ի բաժնետոմսերի 12,5%-ն էլ պատկանում է ԱՄՓ-ին: Այսինքն՝ մոլիբդենի խտանյութի արտադրման և դրա վերամշակման, դրա վաճառման ամբողջ գործընթացը մի շղթա է և միևնույն տեղից է ղեկավարվում:

Հիմա. ՄԵԳ-ը հայտարարել է, որ ամսական իրենք արտադրում են 220 տոննա ֆերոմոլիբդեն և 50տ մաքուր մոլիբդեն, իսկ ԱՄՓ-ն` ամսական 200տ ֆերոմոլիբդեն: Հետևաբար, ԶՊՄԿ-ն տարեկան արտադրում և վերոհիշյալ ընկերություններին է վաճառում 8500-9000տ մոլիբդենի խտանյութ: Փորձագիտական մակարդակով կատարված պարզագույն հաշվարկները ցույց են տալիս, որ ԶՊՄԿ-ն իր բաժնետերերին մոլիբդենի խտանյութը վաճառում է 1 տոննան 18 հազ. դոլարով: Վերջիններս այն վեր են ածում ֆերոմոլիբդենի և տեղափոխում եվրոպական շուկա, որտեղ 1 տոննա ֆերոմոլիբդենի ինքնարժեքը կազմում է 30 հազ. դոլար: Եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ 2005թ. ֆերոմոլիբդենի միջազգային գները տատանվել են 38-ից 65 հազ. դոլարի սահմաններում, ապա ֆերոմոլիբդենի իրացումից երկու բաժնետերեր-ընկերությունների զուտ եկամուտը` հաշվի առնելով որպես խոշոր հարկատուներ նրանց կողմից վճարված մոտ 6մլն դոլարի հարկերը, կազմել է նվազագույնը 80մլն դոլար: Ի դեպ, համաձայն հարկային օրենսդրության, այդ երկու ընկերությունները բնականաբար ետ են ստացել խտանյութի ձեռքբերման դիմաց ԶՊՄԿ-ին վճարած ավելացված արժեքի հարկը, որը կազմել է 13,5մլրդ դրամ կամ ուղիղ 30մլն դոլար: Այսինքն՝ այս երկու ընկերությունների մաքուր եկամուտը կազմել է ոչ թե 80, այլ 110մլն դոլար:

ԶՊՄԿ-ն 2005թ. ունեցել է 190 մլն դոլար հասույթ, որից, ըստ փորձագետների՝ արտադրական ծախսերը, հարկերն ու պարտադիր վճարները (66մլն դոլար) միասին կարող են կազմել առավելագույնը 90մլն դոլար: Այսինքն՝ Քաջարանի կոմբինատի ամբողջական գործունեությունից հանրապետությունում ձևավորվում է տարեկան 110+100=210մլն դոլարի զուտ եկամուտ: Իհարկե, հաշվարկներում հաշվի չեն առնված հումքի մեջ առկա այլ օգտակար, արժեքավոր նյութերի դիմաց կատարվող վճարումները:

Այսպիսով, ԶՊՄԿ-ի սեփականաշնորհումը 132 միլիոն դոլարով, որն, ի դեպ, վճարվել է կոմբինատի ընթացիկ շահույթներից, կարելի է բնորոշել մեկ բառով` հանցագործություն:

Իսկ ովքե՞ր են տնօրինում վերոհիշյալ գումարները: Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ ԶՊՄԿ-ի, ԵՄԳ-ի, ԱՄՓ-ի և «Զանգեզուր մայնինգի» հիմնական սեփականատերերն են Ռ. Քոչարյանը, Կարեն Ճշմարիտյանը, Մաքսիմ Հակոբյանը և Սերժ Սարգսյանը:

Բացի այդ, արդեն նշեցինք, որ ԶՊՄԿ-ի հաշվին Հայաստանում մի շարք ձեռնարկություններ կարելի էր գործարկել: Օրինակ՝ կաբել արտադրող գործարանները` երկուսը Երևանում, մեկը` Գավառում: Թե ինչքան աշխատատեղեր կարող էին բացվել, դժվար չէ հաշվել: Իսկ նոր աշխատատեղերը Հայաստանում թիվ մեկ խնդիր է:

Սակայն ԶՊՄԿ-ի յուրացման պատճառով այս հեռանկարից էլ զրկվեցինք: Ու այս ամենը Ռ. Քոչարյանի 40 հազ. աշխատատեղերի մասին հեքիաթների համատեքստում: Մի օր թող հարց տան, թե ուր մնացին այդ աշխատատեղերը: Մինչդեռ ռեալ կարելի էր դա անել: Նույն Գավառը այսօր այն տարածաշրջանն է, որը ընդհանրապես թաղված է գործազրկության մեջ: Իսկ եթե ԶՊՄԿ-ի արտադրանքի մի մասով տեղի կաբելի գործարանը աշխատեր, քանի՞ ընտանիք կկերակրեր դա: Դեռ չենք ասում Քոչարյանի սիրած «մուլտիպլիկացիոն էֆեկտը»: Կամ ԶՊՄԿ-ի նորմալ վաճառքի դեպքում կփակվեր երկրի բյուջեի դեֆիցիտը, որը արդեն մի քանի տասնյակ միլիոնավոր դոլարների է հասնում: Մի կողմ թողնենք այն, որ Ռուսաստանը դեռ մեզ հիշեցնելու է այս գործարքի մասին, քանզի մի քանի խիստ լուրջ ռուսական ընկերություններ առաջարկել էին գործող իշխանություններին իրենց վաճառել ԶՊՄԿ-ն, բայց մերժում էին ստացել:

Այսինքն՝ այս ամբողջ գործարքը կատարվել է միմիայն նրա համար, որպեսզի գործող իշխանությունները շատ արագ իրենցով անեն կոմբինատը: Որևէ վաճառք չի եղել: Ընդամենը ԶՊՄԿ-ի սեփականատիրոջ անունն է փոխվել, և կոմբինատի շահույթները բյուջե հոսելու փոխարեն նոր սեփականատիրոջ գրպանն են հոսում: 132մլն դոլար վճարել մի ձեռնարկության համար, որը տարեկան 210 միլիոն մաքուր շահույթ է բերում. իսկապես այս իշխանությունների ցինիզմը սահման չի ճանաչում: Եվ այդ շահույթը տարեցտարի աճելու է, որովհետև գունավոր մետաղների միջազգային գները սրընթաց բարձրանում են: 210 միլիոն դոլարը մենք ստացել էինք շատ նախնական, մոտավոր, շատ դեպքերում մի քանի միլիոն էլ կլորացնելով` ի վնաս մեզ և մոլիբդենի համաշխարհային գների նվազագույն սանդղակով:

Եթե Ադրբեջանն այսօր բոլորը ընկալում են որպես նավթային երկիր, երբ այնտեղ նավթի համաշխարհային պաշարների ընդամենը 1%-ն է գտնվում, ապա Հայաստանն իրապես կարելի էր համարել մոլիբդենի երկիր, քանզի այստեղ է մոլիբդենի համաշխարհային պաշարների 7%-ը, և Հայաստանը այդ պաշարներով 6-րդն է աշխարհում:
Այսինքն՝ գրագետ տնտեսական քաղաքականության դեպքում մեր երկիրը կարող էր կարևոր հումքային տարածաշրջան համարվել, և դա մեր պետության ազգային անվտանգության համար մի շարք կարևորագույն հարցերում բարենպաստ հող կարող էր դառնալ:

Այնպես որ, ԶՊՄԿ-ի գործարքը անպայման պետք է վերանայվի: Ավելին, այս գործարքին մասնակցած բոլոր պաշտոնյաները պետք է դատարանի առջև կանգնեն: Չնայած, այդ պաշտոնյաները դատարանի առջև պետք է կանգնեին մինչև ԶՊՄԿ-ի վաճառքը իրականացրած մի շարք այլ նմանատիպ, նույն բովանդակությամբ գործարքների համար:



 Պիտակներ

         Հայկ Ճշմարիտյան, Ռոբերտ Քոչարյան, Մաքսիմ Հակոբյան, Սերժ Սարգսյան

››› Չարենց. Դաշնակցականներին (Ներբող քաղաքական)
››› Սա քո պատերազմն էր, Նիկո՛լ
››› Ոչ ոք չի թաքցրել տարածքներ զիջելու փաստը
››› Քայլ արեք, իրար կերեք
››› Արմեն Շեկոյան. Միջնորդը
››› «Չորրորդ իշխանություն» թերթի և 4rd.am կայքի ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
››› Ո՞ւմ ձեռնտու չէ 200 միլիոն դոլարի ներդրումը
››› Երևանի ժառանգության պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունը
››› Իշխելու թշվառությունն ու փառքի արվեստը
››› Անասնաֆերմա՝ Նարեկ Սարգսյանից Նիկոլ Փաշինյանին... Տիգրան Ավինյանին էլ
››› Մերժվածների ջղակծկումների և վարչապետի ձախողումների արանքում
››› Ո՞վ է եղել իրական դավաճանը
››› Երբ թիրախավորվում է լռությունը
››› Ինչո՞ւ են զինվորները զոհվում Ղարաբաղում և ինչո՞ւ են բոլոր զոհերը հայաստանցի
››› Մշակութային հեղափոխություն չի լինելու
››› Ատելության խոսքը, ամբոխահաճությունը և տրամաբանությունը
››› Տաշիրյան սարդոստայն
››› Գործող Սահմանադրությունը կարող է ոչնչացնել հեղափոխությունը
››› Առաջիկա երկու-երեք ամիսները վճռորոշ են լինելու
››› ԱԱԾ-ն պետք է կանխի Քոչարյանի գայթակղությունները
››› Նիկոլն ընդդեմ Նիկոլի
››› Այսպես է լինում, երբ վեթթինգի փոխարեն հավատում են դատախազի ազնիվ խոսքին
››› Սրանց գործը փախնողներին «հաջող» անելն է
››› Արսեն Թորոսյանն ու Ալեն Սիմոնյանը՝ 1-9 հաշվով պարտության գլխավոր մեղավորներ
››› Ակորդեոնիստը որոշել է նստել «սուխոյ ատկազով»
››› ՀՀԿ-ի անհաջող գրագողությունը
››› Տանը վեր ընկնելու ժամանակները
››› Անցյալի պատանդները

Ամսվա ամենաընթերցվածները

Գույժ
Գույժ
16.10.2021 / 8981




























Հերքում
Հերքում
12.10.2021 / 1398

Պողոսի երազը
Պողոսի երազը
12.10.2021 / 1317



















Բազմածնունդը
Բազմածնունդը
11.10.2021 / 618