Չորեքշաբթի 03.03.2021 02:31

Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 21:00
Քաղաքական
02.03.2021 / 20:00
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 19:00
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 17:00
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 15:15
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 13:30
31.01.2021   21:00
522

Պատերազմը լվանում է բոլոր հետքերը


«ԴԵՄՈԿՐԱՏԱԿԱՆ» ԵՎ ԳԱՎԱՌԱԿԱՆ «ԱՎՏՈՐԻՏԱՐԻԶՄԸ»

ԵՐԵԿՎԱ ՕՐԸ 

Ի՞նչ է կատարվում այժմ Հայաստանում, և ովքե՞ր են գլխավոր դերակատարները: 

Այս հարցերի պատասխանը գտնելու համար պետք է վերադառնանք հետ՝ 1988-90 թվականները: Մենք՝ ԽՍՀՄ-ից հող ուզողներս, ակամա անկախացանք: Ակամա անկախությունն, անշուշտ, իր հետևանքները պետք է ունենար:

Մեր առաջին դեմոկրատ իշխանավորները փորձեցին (գոնե՝ սկզբում) քաղաքակիրթ աշխարհի օրենքները ներդնել ասիական ու գավառամիտ այս հասարակության «զարգացման» անցումային փուլում: Բազմիցս ենք ասել, որ տոտալիտար ռեժիմից անակնկալ ազատվածները ազատության մեջ ապրելու սովոր չեն և թշնամանում են հենց այդ ազատության դեմ: Եվ հասարակության «ճարպիկ» մասը կարողացավ ոչ թե հարմարվել նոր պայմաններին, այլ պայմանները նենգափոխել հօգուտ իրեն: Դեմոկրատիան տապալվեց: Դեմոկրատիան տապալեցինք: Եվ այնպիսի հաջողությամբ, որ այսօր ատելության է արժանանում «դեմոկրատիա» բառն իսկ: Ոչ բառը հասկացանք, ոչ էլ՝ էությունը: Ինչների՞ս է պետք: Նորից դառնանք դեպի սկիզբը: 

Բուռն դեմոկրատիայից՝ գավառական ավտորիտարիզմ 

Խորհրդային վերլուծաբաններից շատերն էին կանխատեսում, որ բուռն ու հանկարծահաս դեմոկրատական «հեղափոխությունը» նույնքան բուռն և հանկարծահաս վերափոխումների չի հանգեցնելու: Նրանք կարծում էին, որ կոմունիզմի՝ տոտալիտարիզմի օրոք դաստիարակված ժողովուրդները պետք է անցումային մի շրջան ապրեն: Այդ շրջանն անվանում էին ավտորիտարիզմ: Այսինքն՝ կուսակցության համատարած իշխանությանը պետք է փոխարիներ որևէ «բռնակալի» միանձնյա տիրակալությունը, որի օրոք անհրաժեշտաբար կիրականացվեին տնտեսական ռեֆորմներ: Տնտեսության աստիճանական ազատականացումը կստիպեր հասարակությանը նորովի մտածել և գործել (գուցե՝ գործել, հետո՝ մտածել): Ինքնուրույն գործունեություն իրականացնելու կարիքը կհանգեցներ հասարակական քաղաքակիրթ ինստիտուտների ստեղծման անհրաժեշտության (որոշակի խավի շահերը ներկայացնող կուսակցություններ, ազատ ընտրություններ, մարդու իրավունքների իրական ըմբռնում, իսկական ազատ մամուլ): Սակայն... Խորհրդային Միությունը Եվրոպային կից վերջին տոտալիտար կայսրությունն էր, և նրա բնակչությունը երազանքով էր նայում քաղաքակիրթ աշխարհին՝ մտածելով, որ ազատագրումն անմիջապես բերելու է երազային աշխարհի բոլոր բարիքները: Թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ մյուս հանրապետությունների առաջին իշխանավորները, որոնք իրենց երկրների ղեկին կանգնեցին դեմոկրատական կարգախոսներով, չկարողացան հասնել բարեփոխումների գլխավոր նպատակին: Եվ չէին էլ կարողանալու, որովհետև մենակ էին, զուրկ էին հասարակական աջակցությունից, որովհետև փտած տնտեսության և ազգամիջյան կոնֆլիկտների պայմաններում սոցիալական վիճակն օբյեկտիվորեն պետք է վատթարանար: Հասարակության ներսում առաջացած շերտավորումը՝ փոքրաթիվ հարուստներ (օլիգարխներ) և աղքատացած ու գործազուրկ բազմահազար մարդիկ, նույնպես օբյեկտիվ էր: Անհրաժեշտ էր ժամանակ, անհրաժեշտ էր հասարակական հոգեբանության փոփոխություն: Բայց հենց նույն չփոխված հոգեբանությունը դարձավ առաջին դեմոկրատների պարտության պատճառը: «Մասսաների» դժգոհությունը հմտորեն ուղղորդեցին այսպես կոչված ընդդիմադիրները՝ իշխանությունն անձնավորելով և բոլոր մեղքերը նրա գլխին բարդելով: 

Սա նախերգանքն էր: Շարունակությունն ավելի ակներև է մեզ համար՝ Հայաստանի օրինակով: Մեր երկրում դեմոկրատիան վարկաբեկելու փորձն ավելի «հաջող» ստացվեց, քան Ռուսաստանում: Դրա համար առկա էին լրացուցիչ պայմաններ՝ հեղափոխության առաջին սերնդի որոշ գործիչների անհագուրդ ամբիցիաները (Վազգեն՝ նախագահ), Արցախյան ծանրագույն պատերազմը, շարունակական շրջափակումը, մեր՝ հայերիս, երկիրը լքելու դարավոր սովորույթը: Իշխանությունը փոխվեց: Իշխանության եկան մարդիկ, որոնց ՀՀ առաջին նախագահն անվանեց պատերազմի կուսակցություն: Այս մարդիկ իրենց նախագահին բերեցին կոշտ լոզունգներով՝ որպես «ուժեղ ձեռք»: Եվ ավտորիտարիզմի ձգտող ժողովուրդը կուլ տվեց այս «հաբը», չնայած ընտրություններում ձայն էր տվել բոլորովին այլ թեկնածուի: 

Ի՞նչ փոխվեց Հայաստանում, ի՞նչ արեց «պատերազմի կուսակցությունը» իր իշխանության երեք տարում (ի դեպ՝ համաձայն չենք Լևոն Տեր-Պետրոսյանի այս բնորոշմանը. կարծում ենք ավելի սազական է «տեռորի կուսակցություն» բնորոշումը), ինչպիսի՞ն է մեր երկիրն այսօր... 

ԱՅՍՕՐՆ ԱՌԱՆՑ ՎԱՂՎԱ 

2001 թվականի Հայաստանը դժվար է անվանել անկախ պետություն: 1998 թվից մենք քայլ առ քայլ կորցնում ենք ինքնուրույն պետականության կարևոր ատրիբուտները: 

1. Հանրապետությունը չունի օրինական նախագահ: Այն, որ Ռոբերտ Քոչարյանը լեգիտիմ չէր, ակնհայտ էր մեզ համար հենց սկզբից, այժմ «ակնհայտ» է նաև ԱՄՆ պետդեպարտամենտի համար: 

2. Չկա լեգիտիմ խորհրդարան, որովհետև 1999թ. մայիսյան ընտրություններին մեր ավտորիտար հասարակությունը ձայն էր տվել երկու անհատների՝ Վ. Սարգսյանին և Կ. Դեմիրճյանին, այլ ոչ «Միասնություն» դաշինքին: Երկու ընտրյալներն էլ սպանված են: Թե ի՞նչ է «Միասնությունը», տեսնում են բոլորը: 

3. Չի լուծվել Արցախյան հիմնահարցը: «Ծովից ծով Արցախ» պահանջող ԼՂՀ նախկին նախագահը՝ Ռ. Քոչարյանը, անհասկանալի հանդիպումներ է ունենում իր նախկին կուսակցական առաջնորդի՝ Հ. Ալիևի հետ՝ մերթընդմերթ քննարկումների «ոսկոր» գցելով հասարակությանը: 

Վերջին «ոսկորը» պատերազմի սպառնալիքն է, որին կանդրադառնանք առանձին: 

4. Իշխանափոխությունից հետո Հայաստանում սովորական երևույթ է դարձել ահաբեկչությունը: Սպանված են բարձրաստիճան պաշտոնյաներ՝ ՀՀ գլխավոր դատախազը, ՊՆ փոխնախարարը, ՆԳ փոխնախարարը: Սպանությունների բարձրակետը հոկտեմբերի 27-ն էր, երբ գլխատվեց հայոց պետությունը: Սպանություններից որևէ մեկը չի բացահայտված: Սակայն որոնցից յուրաքանչյուրն էլ մի-մի ծանր ցնցում էր ողջ հասարակության համար: 

5. Տեռորի ֆոնի վրա իրար են փոխարինում բազմաթիվ դատավարություններ, որոնց քաղաքական ենթատեքստը կասկած չի հարուցում: Սրանց մի մասն ուղղված է «նախկինների» դեմ, այսինքն՝ այն մարդկանց, ովքեր համարձակություն էին ունենալու չհպատակվել Ռ. Քոչարյանին: Ա. Բլեյանի դեպքում ակնհայտ է գավառական քինախնդրությունը, Վ. Սիրադեղյանի պարագայում՝ կենսաբանական վախը (նախկին ՆԳ նախարարը շատ բան գիտի ներկաների մասին): Յուրաքանչյուր դատավարություն վերածվում է երկարատև ներկայացման: Միտումը մեկն է՝ զբաղեցնել ժողովրդին, ուշադրությունը շեղել, որ չերևա կառավարիչների ապաշնորհությունը: 

6. Տեռորի ապոֆեոզից՝ հոկտեմբերի 27-ի ողբերգությունից հետո ՀՀ իշխանություններին հաջողվեց ստեղծել կասկածամտության ու վախի մթնոլորտ հատկապես «քաղաքական» շրջանակներում, իրար դեմ հանել նախկին զինակիցներին, առնել կամ ահաբեկել հակառակորդներին, նախաքննությունը վերածել երկարատև, անպտուղ շոուի, հանրապետության տնտեսական և քաղաքական անհաջողությունները «բացատրել» տեղի ունեցած ոճրագործությամբ: 

Այժմ նույն կարգի ներկայացման է վերածվում նույն գործի դատաքննությունը: Ընդ որում, ակնհայտ է գործը «նախկինների» կամ Վազգենի «շրջապատի» վրա բարդելու միտումը: 

Այսքանից հետո տրամաբանական է հետևյալ եզրակացությունը. Հայաստանի Հանրապետությունում այսօր անիշխանություն է: Հայաստանի Հանրապետությունը կառավարում են մարդիկ, որոնց բնավ չի հուզում այս երկրի ապագան: Կրկնում ենք՝ չունենք լեգիտիմ նախագահ, չունենք լեգիտիմ խորհրդարան, չունենք Սպարապետ: Մեր կառավարիչներին հեշտ է կառավարելը՝ դրսից: Մեզ ինչ ասես կստիպեն: Իսկ «ազգայնականների» հոխորտանքն առնվազն ծիծաղելի է: Եվ կառավարում են: 

Եվ իրենք (ոչ՝ մենք) ընտրություն չեն ունենա 

Անդրադառնանք Արցախյան հիմնահարցին: Մարտի 3-ին Ռ. Քոչարյանը դարձյալ մեկնեց Փարիզ: Դարձյալ հանդիպեց Ալիևին: Դարձյալ Շիրակը հույս հայտնեց, որ խնդիրը շուտով լուծում կգտնի (այս տարի): Իսկ ի՞նչ էր նախորդում 15-րդ պատմական հանդիպմանը: Ադրբեջանի նախաձեռնությամբ մեր հասարակության համար բացահայտվեցին կարգավորման երեք պատմական տարբերակները՝ փուլայինը, փաթեթայինը և «ընդհանուր պետությունը»: Հայաստանցիները քննարկումներ ծավալեցին՝ որն էր լավը, որն էր վատը թեմայով: Սակայն դիսկուսիան անպտուղ է, քանի որ այսօրվա իրավիճակը բոլորովին այլ լուծումներ է ենթադրում: Հիշեցնենք՝ «ընդհանուր պետության» գովերգման շրջանում հայտնի դարձավ, որ «ինչ-որ» ժամանակ քննարկվել է տարածքների փոխանակման խնդիր՝ Մեղրի-Լաչին: Այսինքն՝ առևտուր են արել արդեն Հայաստանի տարածքներով: Դիսկուսիան անպտուղ էր, որովհետև փաթեթային տարբերակի և «ընդհանուր պետության» համեմատական վերլուծությունը ցույց տվեց, որ «նախկինը» ակնհայտ առավելություն ուներ: Ավելին՝ «ընդհանուր պետությունը» որոշակի աղերսներ ունի Օսմանյան կայսրությունում հայտարարված սահմանադրության հետ: 1908-ին երիտթուրքերը բարեհաջող օգտագործեցին դաշնակցականների հեղափոխական կորովը և վստահեցրին նրանց, որ հայերն էլ օսմանյան իրավահավասար քաղաքացիներ են: Իսկ մեր այն ժամանակվա քաղաքական էլիտան՝ ՀՅԴ-ն, հավատարմության ցույցեր արեց բոլոր ազգերի ընդհանուր պետությանը՝ Օսմանյան Թուրքիային: Սակայն չշեղվենք թեմայից: 

Ուրեմն բանակցային գործընթացի հույժ գաղտնի փաստաթղթերը բացահայտվեցին, և Ադրբեջանում սկսվեց պատերազմական հիստերիա: Սա ձեռնտու է նաև հայաստանյան կառավարիչներին: 

1. Նախ՝ պատերազմի սարսափը ընդունելի կդարձնի կարգավորման ցանկացած տարբերակ: 

2. Պատերազմ սանձազերծելուց առաջ անհրաժեշտ է հոգեբանական նախապատրաստություն: 

Իսկ որ պատերազմը կարող է ձեռնտու լինել մեր տեղական վարչակարգին՝ ակնհայտ է: Իշխանությունը կարելի է երկարաձգել: Իզուր չէ, որ արդեն մարտի 6-ին հնչում են կարծիքներ (Ս. Սարգսյան, պատգամավոր Հ. Հարությունյան), որ Ռ. Քոչարյանի հրաժարականը չի կարելի պահանջել (պահանջեց, վերջապես, Մ. Գասպարյանը): Չի կարելի, որովհետև նա՛ է մեր գերագույն հրամանատարը, իսկ երկրին վտանգ է սպառնում: Ինչպիսի՞... պատերազմական: Իսկ դրսից, այնուամենայնիվ, կառավարում են: Դրսից ստիպում են կարգավորել խնդիրն այնպես, ինչպես ձեռնտու է Արևմուտքին: Եվ ուրեմն՝ թե՛ Քոչարյանին, թե՛ Ալիևին անհրաժեշտ է պատերազմի «բոբոն»: Անհրաժեշտ է՝ որպես պահեստային տարբերակ: Որովհետև՝ 

ա) կարգավորումը կարող է «շահեկան» չլինել ո՛չ Հայաստանի, ո՛չ Ադրբեջանի համար: Այսպիսի տարբերակ ստորագրելու դեպքում երկու երկրների ղեկավարներն էլ կկորցնեն իշխանության ամրությունը. հետևաբար պետք է վախեցնել թե՛ «դրսիններին», թե՛ «ներսիններին». 

բ) պատերազմը կարող է իրականություն դառնալ, եթե «դրսինները» չընկրկեն և շարունակեն պահանջել ստորագրել խաղաղության փաստաթուղթը. կարող է իրականություն դառնալ, որովհետև անձնական-կլանային իշխանությունը պահելու այլ ճար չի լինի (վկա Ս. Սարգսյանի հարցազրույցը մարտի 6-ի «Գոլոս Արմենիի»-ում): 

Հանուն հայրենիքի՞, թե՞ Քոչարյանի իշխանության 

Եվ մենք ընտրություն չենք ունենա,- Ս. Սարգսյան

... Զոհվելու պատրաստ շատերը կան. մի խանգարեք նրանց,- պատգամավոր Հ. Հարությունյան

Ո՞ւմ առաջնորդությամբ են կռվելու և զոհվելու այդ շատերը. 

Սպարապետը սպանված է, Լեռնային Ղարաբաղի հրամանատարը՝ բանտված: Մերոնց ձեռքով, ոչ՝ թշնամու: 

Ո՞ւմ հետևից է գնալու բանակը: Ո՞վ է պատրաստ իր զավակին կռվի ուղարկելու՝ հանուն Ռ. Քոչարյանի իշխանության ու նրա գրպանային կուսակցությունների ամբիցիաների: 

Ինչպե՞ս է պաշտպանվելու գլխատված Արցախը, որի հերոսները վարկաբեկված են: Ինչպե՞ս է պաշտպանվելու Հայաստանը, որը չունի օրինական իշխանություն, որի ժողովուրդը հիասթափված է, հոգնած ու քաղցած: 

Կրկնում եմ. Հայաստանն այսօր ապագա չունի, Հայաստանն այս իշխանությունների «տիտանական ջանքերով» անկարող մի խամաճիկ է օտարների ձեռքին: 

Ի՞նչ ենք ստանալու պատերազմի դեպքում. անթիվ զոհեր, դատարկված Արցախ, և, չեմ կասկածում, Հայաստանի տարածքի զգալի կորուստ: Այսպես արդեն եղել է, եղել է դարասկզբին: 1920թ. դաշնակցական իշխանությունների «հանճարեղ» կառավարման շնորհիվ մենք կորցրել ենք թե՛ Արցախը, թե՛ Զանգեզուրը, Հայաստանին մնացել էր 10000 ք/կմ տարածք, այն էլ Թուրքիայի հովանավորության տակ: Իսկ դրանից առաջ՝ 1918 թվին, Բաթումում ստորագրված խայտառակ պայմանագրով հայրենի իշխանությունը պարտավորվել էր զինաթափել զորավար Անդրանիկին: Եվ զինաթափեց: Բարեբախտաբար, Անդրանիկը ֆիզիկապես ողջ մնաց. ոչնչացվեց որպես զորավար, և բարեբախտաբար, նրան չդատեցին որպես ահաբեկիչ: 

Զուգահեռներ չե՞ք տեսնում... 

Եթե տեսնում եք, արեք ձեր ընտրությունը: 

Գրիգոր Խաչիկյան

«Չորրորդ իշխանություն», No 164, մարտի 9, 2001թ., ուրբաթ



Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը պետք է չբացահայտի նյութի էական մասը: Կայքի նյութերից քաղվածքներ արտատպելիս լրատվամիջոցի անվանման նշումը և ակտիվ հղումի տեղադրումը պարտադիր է:
Հարգելի ընթերցողներ, այստեղ դուք կարող եք տեղադրել ձեր կարծիքը տվյալ նյութի վերաբերյալ` օգտագործելով Facebook-ի ձեր account-ը: Խնդրում ենք լինել կոռեկտ և հետևել մեր պարզ կանոներին. արգելվում է տեղադրել թեմային չվերաբերող մեկնաբանություններ, գովազդային նյութեր, վիրավորանքներ և հայհոյանքներ: Խմբագրությունն իրավունք է վերապահում ջնջել մեկնաբանությունները` նշված կանոնները խախտելու դեպքում:

 Պիտակներ

         Վազգեն Սարգսյան, Կարեն Դեմիրճյան, «Չորրորդ իշխանություն», Գրիգոր Խաչիկյան, Հեյդար Ալիև, Ռոբերտ Քոչարյան


››› Սա քո պատերազմն էր, Նիկո՛լ
››› Ոչ ոք չի թաքցրել տարածքներ զիջելու փաստը
››› Քայլ արեք, իրար կերեք
››› Արմեն Շեկոյան. Միջնորդը
››› «Չորրորդ իշխանություն» թերթի և 4rd.am կայքի ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
››› Ո՞ւմ ձեռնտու չէ 200 միլիոն դոլարի ներդրումը
››› Երևանի ժառանգության պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունը
››› Իշխելու թշվառությունն ու փառքի արվեստը
››› Անասնաֆերմա՝ Նարեկ Սարգսյանից Նիկոլ Փաշինյանին... Տիգրան Ավինյանին էլ
››› Մերժվածների ջղակծկումների և վարչապետի ձախողումների արանքում
››› Ո՞վ է եղել իրական դավաճանը
››› Երբ թիրախավորվում է լռությունը
››› Ինչո՞ւ են զինվորները զոհվում Ղարաբաղում և ինչո՞ւ են բոլոր զոհերը հայաստանցի
››› Մշակութային հեղափոխություն չի լինելու
››› Ատելության խոսքը, ամբոխահաճությունը և տրամաբանությունը
››› Տաշիրյան սարդոստայն
››› Գործող Սահմանադրությունը կարող է ոչնչացնել հեղափոխությունը
››› Առաջիկա երկու-երեք ամիսները վճռորոշ են լինելու
››› ԱԱԾ-ն պետք է կանխի Քոչարյանի գայթակղությունները
››› Նիկոլն ընդդեմ Նիկոլի
››› Այսպես է լինում, երբ վեթթինգի փոխարեն հավատում են դատախազի ազնիվ խոսքին
››› Սրանց գործը փախնողներին «հաջող» անելն է
››› Արսեն Թորոսյանն ու Ալեն Սիմոնյանը՝ 1-9 հաշվով պարտության գլխավոր մեղավորներ
››› Ակորդեոնիստը որոշել է նստել «սուխոյ ատկազով»
››› ՀՀԿ-ի անհաջող գրագողությունը
››› Տանը վեր ընկնելու ժամանակները
››› Անցյալի պատանդները

Ամենաընթերցված


Ստոպ-կադր
Ստոպ-կադր
01.03.2021 / 482