23.04.2021   22:00
311

Ինտելիգե՞նտ, թե՞ intelligence


Հայաստանում այսօր նախընտրական իրավիճակ է։ Ըստ այդմ, մտավորականների դերը առանձնակի կարևորվում է, քանի որ ընտրության արդյունքների վրա մեծ ազդեցություն պետք է ունենան հենց մտավորականները։ Իսկ ինչպիսի մտավորականություն մենք ունենք։ Ի՞նչ է արդյոք փոխվել վերջին 20 տարում։ ՌԵՏՐՈ խորագրի այս թողարկմամբ ներկայացվող «Չորրորդ իշխանություն» թերթի 20 տարվա վաղեմությամբ հրապարակումը անցյալի ու ներկայի համեմատության հնարավորություն է տալիս։
 
ՏՂՄՈՒՏ          

Եթե դուք պատահականորեն հարցնեք անգլիացի ջենտլմենին, թե ինտելիգե՞նտ է նա արդյոք, քաղաքավարի կպատասխանի. «Ես այլ հաստատությունում եմ աշխատում, sir»: Բացատրենք. ինտելիգենտ բառը անգլերեն նշանակում է հետախուզություն:

Շարունակելով բանասիրական պրպտումները, նշենք, որ լատիներեն ինտելիգենտ բառը նշանակում է «մտածող»: Ինտելիգենցիան կարող է լինել բուրժուական, բուրժուականորեն սահմանափակված, շահագործող, նեխած և վերջապես ժողովրդական: Այսքանն էլ փիլիսոփայական բառարանից: «Ինտելիգենտությունը հոգեվիճակ է»,- ասել է Դոստոևսկին: «Այդ ինչ ինտելիգենտ ես, եթե հարյուր կիլոգրամ չես կարող բարձրացնել»- սա էլ մի ծանոթ խորհրդային զինվորական էր սիրում ասել: Ես կարող էի ինտելիգենտ բառի բնորոշումները շարունակել մինչև անվերջություն, բայց դադարում եմ, քանի որ հոդվածի համար հատկացված թերթի տարածքը սահմանափակ է: Իսկ հեղինակը ջանում է հասկանալ, թե ովքեր են իրենց հայ ինտելիգենտ անվանողները: Արդյոք բոլոր ինտելիգենտները մտավորակա՞ն են և արդյոք բոլոր մտավորականնե՞րն են ինտելիգենտ: 

Ուրեմն այսպես, սիրելի հայրենակից: Նրանից հետո, երբ անցած յոթ տասնամյակների ընթացքում բուրժուական, բուրժուականորեն սահմանափակված և նեխած ինտելիգենցիան վերացավ, հրապարակի վրա մնաց միայն բանվորա-գյուղացիական՝ նույնը ինքը ժողովրդական ինտելիգենցիան՝ համալրված ՎՊՇ-ների և ՎԿՇ-ների շրջանավարտներով, ինչպես նաև քառամյա դպրոցների սաներով: Նոր ձևավորվող ինտելիգենցիան անմիջապես իրեն ազգի սերուցք հայտարարեց և պահանջեց, որ պետությունը իրեն կերակրի: Այն հարցին, թե ինչու պետք է պետությունը կերակրի ինտելիգենտներին, ոչ ոք խելքը գլխին պատասխան չէր կարող տալ, ինչպես նաև ոչ ոք չէր կարող ասել, թե ինչո՞ւ ԱՄՆ կառավարությունը չէր կերակրում Ջեկ Լոնդոնին: Վերջապես ամենախելոք ինտելիգենտն ասաց. «Իսկ մենք ձեզ կգովենք»: Մի խոսքով, ՎՊՇ-ականները գովում էին, տերերը կերակրում էին, իսկ հազվադեպ դժգոհներին ուղարկում էին նույն տեղը, ուր ժամանակին ուղարկել էին բուրժուական, բուրժուականորեն սահմանափակված և նեխած ինտելիգենցիային: Այսինքն՝ դժգոհներ առանձնապես չկային, քանի որ անցած յոթանասուն տարում հայ ինտելիգենցիան չի ստեղծել որևէ բան, որն արժանի լիներ արգելվելու:

Ոչ, մեր մոտ շատ օրինապաշտ ինտելիգենցիա էր: Եթե հայհոյում էր՝ ապա ժողովրդի թշնամիներին, դաշնակ-մուսավաթականներին և NATO-ի անդամ Թուրքիային: Եթե գովաբանում էր՝ ապա առաջին քարտուղարներին, տորգի պետերին և իքի-բիր խորովածի ու չալաղաջի արանքում Անդրանիկ փաշային: Ի դեպ այս անդրանիկախառն քֆուր-քյաֆարը NATO-ի անդամ մեր դարավոր թշնամու հասցեին մեկ կարևոր դեր էլ էր կատարում: Այն պետք է հետ պահեր թեթևամիտ երիտասարդությանը անկախության գաղափարից: Էլ ինչո՞ւ է պետք անկախությունը, եթե առանց այդ էլ կարող ենք ազատ հայհոյել թուրքերին և արժանավայել տապակվել մեր հազարամյա պատմության յուղում: Միևնույն ժամանակ գազազած Թուրքիայի ուրվականով հեշտությամբ կարելի էր վախեցնել անհեռատես ջահելությանը: Այս պարագայում հայ (ի դեպ, ինչպես նաև ողջ սովետական) ինտելիգենցիան կատարում էր intilligence-ի ֆունկցիաները: Իսկ հիմա: Հիմա ամեն ինչ փոխվել է, որովհետև գոնե տասը տարում իշխանությունները չէին պահանջում, որ իրենց գովաբանեն: Դրա փոխարեն սեղանի գլուխ չէին նստեցնում, իքի-բիր-չալաղաջով չէին հյուրասիրում և Անդրանիկի մասին կենաց խմել չէին առաջարկում (երևի թե այն պատճառով, որ իրենք էլ այդ պատմությունը լավ գիտեին): Եվ բանվորա-գյուղացիական, իսկ այժմ քաղաքական իրավիճակի փոփոխման պայմաններում խորապես ազգային դարձած ՎՊՇ-ական ինտելիգենցիան գազազեց:

Իշխանությունները դարձան ապազգային, ժողովուրդը՝ տգետ, անկախության գաղափարը՝ զազրելի, ժողովրդավարությունը՝ ծաղրանքի արժանի, ազատականությունը՝ կործանարար: Չստանալով խորովածի բաղձալի թիքեքը, նրանք սկսեցին կարոտով հիշել կոմունիստական անցյալը, կաթիլ առ կաթիլ թունավորելով երիտասարդությանը՝ կոչ անելով վերադառնալ այն անցյալ, որից Գարեգին Ա կաթողիկոսի (որն, ի դեպ, ոչ միայն ռաբֆակ չէր ավարտել, այլև ոչ մի ներբող չէր գրել առաջին քարտուղարներից որևէ մեկի հասցեով և, հետևաբար, ինտելիգենտ չէր) գերեզմանի շունչ է փչում: Մի՞թե նրանք մոռացել են, որ կան 1937 և 1949: Մոռացել են, որովհետև 1937-ին Չարենցին էին տանում, Խորեն կաթողիկոսին էին խեղդամահ անում (նա էլ ՎՊՇ չէր ավարտել և հետևաբար ինտելիգենտ չէր), իրենց ձեռք չէին տալիս, 1949-ին խեղճ ու կրակ հայրենադարձներին և անմեղ գյուղացիներին էին Ալթայ քշում և ոչ իրենց: Թե չէ եթե բոլորին քշեին, էլ ով էր տերերին ներբողներ երգելու:

Տարօրինակ է, բայց այսքանից հետո ինտելիգենտ կոչեցյալներին լսում են: Լսում են այդ մտածողներին, կարծես մենք բոլորս զուրկ ենք այդ ունակությունից: Մի՞թե մենք չենք հասկանում, որ նրանց վերապահելով մտածողի դերը, մենք մեզ ենք նսեմացնում: Իսկ գուցե չկա ինտելիգենտ հասկացողություն: Գուցե սխալ է մարդկանց բաժանել մտավորականների և ոչ մտավորականների: Գուցե մարդ կարող է լինել պարզապես պարկեշտ և ոչ պարկեշտ: Մեկ-երկու բառ էլ կասեի, բայց ինչպես գրում էր Վիլյամ Սարոյանը, որը ՎՊՇ չէր ավարտել և հետևաբար ինտելիգենտ չէր. «Իմ ծննդավայրում մարդիկ բարեկիրթ են»:

Գարիկ Պողոսյան 

Հ.Գ. Խնդրում եմ ներել հեղինակին: Իքի-բիր, չալաղաջ, տորգի պետ, ՎՊՇ, ՎԿՇ և այլ բառերը ոչ թե հարազատ բանասիրականի, այլ ինտելիգենցիայի հետ շփման արդյունք են:

«Չորրորդ իշխանություն», No 132, 12 հունվարի, 2001թ.



 Պիտակներ

         Գարիկ Պողոսյան, «Չորրորդ իշխանություն»

››› Չարենց. Դաշնակցականներին (Ներբող քաղաքական)
››› Սա քո պատերազմն էր, Նիկո՛լ
››› Ոչ ոք չի թաքցրել տարածքներ զիջելու փաստը
››› Քայլ արեք, իրար կերեք
››› Արմեն Շեկոյան. Միջնորդը
››› «Չորրորդ իշխանություն» թերթի և 4rd.am կայքի ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
››› Ո՞ւմ ձեռնտու չէ 200 միլիոն դոլարի ներդրումը
››› Երևանի ժառանգության պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունը
››› Իշխելու թշվառությունն ու փառքի արվեստը
››› Անասնաֆերմա՝ Նարեկ Սարգսյանից Նիկոլ Փաշինյանին... Տիգրան Ավինյանին էլ
››› Մերժվածների ջղակծկումների և վարչապետի ձախողումների արանքում
››› Ո՞վ է եղել իրական դավաճանը
››› Երբ թիրախավորվում է լռությունը
››› Ինչո՞ւ են զինվորները զոհվում Ղարաբաղում և ինչո՞ւ են բոլոր զոհերը հայաստանցի
››› Մշակութային հեղափոխություն չի լինելու
››› Ատելության խոսքը, ամբոխահաճությունը և տրամաբանությունը
››› Տաշիրյան սարդոստայն
››› Գործող Սահմանադրությունը կարող է ոչնչացնել հեղափոխությունը
››› Առաջիկա երկու-երեք ամիսները վճռորոշ են լինելու
››› ԱԱԾ-ն պետք է կանխի Քոչարյանի գայթակղությունները
››› Նիկոլն ընդդեմ Նիկոլի
››› Այսպես է լինում, երբ վեթթինգի փոխարեն հավատում են դատախազի ազնիվ խոսքին
››› Սրանց գործը փախնողներին «հաջող» անելն է
››› Արսեն Թորոսյանն ու Ալեն Սիմոնյանը՝ 1-9 հաշվով պարտության գլխավոր մեղավորներ
››› Ակորդեոնիստը որոշել է նստել «սուխոյ ատկազով»
››› ՀՀԿ-ի անհաջող գրագողությունը
››› Տանը վեր ընկնելու ժամանակները
››› Անցյալի պատանդները

Ամենաընթերցված


























Գործակալ 00
Գործակալ 00
01.01.2020 / 18257


Խոսող ձուկը
Խոսող ձուկը
10.11.2019 / 17874





Պեսիմիստական
Պեսիմիստական
08.03.2020 / 16812


Բոլոլա շաբաթ
Բոլոլա շաբաթ
28.09.2019 / 16434




Բա
Բա
20.11.2020 / 15376



Գործակալ 00
Գործակալ 00
01.01.2020 / 14839




Գործակալ 00
Գործակալ 00
01.01.2020 / 13900

The Tashir spider web
The Tashir spider web
09.12.2019 / 13639