Հինգշաբթի 05.08.2021 13:09

17.06.2021   21:00
268

Ռետրո. «Պարտվողական» վիճակագրություն


ՓԱՍՏԱՐԿՆԵՐՆ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Ղարաբաղի հարցի արագ կարգավորման անհրաժեշտությունը Հայաստանի նախկին իշխանությունները հիմնավորում էին նրանով, որ միայն վերջնական խաղաղության և հարևան երկրների հետ նորմալ հարաբերությունների հաստատման դեպքում հնարավոր կլինի զարգացնել երկրի տնտեսությունը: Ժամանակը ապացուցեց այդ մոտեցման ճշմարտացիությունը: Միաժամանակ առկա է հակադարձ կապը. որքան Հայաստանը տնտեսապես հզոր լինի, այդքան մեզ համար բարենպաստ լուծում կստանա Ղարաբաղի հարցը: Ավելի պարզ ասած, պատերազմի դադարից հետո Հայաստանն ու Ադրբեջանը գտնվում են տնտեսական պատերազմի մեջ:

Հեղաշրջման ճանապարհով իշխանության եկած Ռոբերտ Քոչարյանը, այսպիսով, երկու տարբերակ ուներ. կամ հզորացնել Հայաստանի տնտեսությունը և խնդիրը լուծել ավելի շահավետ տարբերակով (ինչը, գործնականում անհնար էր), կամ հնարավորինս կարճ ժամանակում՝ գոնե 1997թ. պայմաններով (որոնք ակնհայտորեն ավելի շահավետ էին, քան այսօրվանը) գնալ փոխզիջման: Այլընտրանք չունենալով, Քոչարյանը ընտրեց խնդիրը անորոշ ժամանակով ձգձգելու տարբերակը: Արդյունքում, պատերազմում հաղթանակած Հայաստանը այսօր պարտվում է տնտեսական պատերազմում, ինչն էլ թերևս վճռորոշ է լինելու խնդրի ոչ հայանպաստ լուծման համար: 

Դրանում համոզվելու համար բավական է համեմատել անցած 3 տարիներին Հայաստանի և Ադրբեջանի մակրոտնտեսական ցուցանիշները: ԱՊՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով, 1998-2000թթ. հիմնական ցուցանիշներով Ադրբեջանը գերազանցում է Հայաստանին: Այսպես, 1998թ. Ադրբեջանում տնտեսական աճը կազմել է 10 տոկոս, Հայաստանում՝ 7, 1999թ. Ադրբեջանում՝ 7,4 տոկոս, Հայաստանում՝ 3,3, 2000թ. նույնպես այդ երկրի տնտեսական աճը ավելի քան երկու անգամ գերազանցել է մեր տնտեսության աճին: Արդյունաբերական արտադրանքը 98թ. Ադրբեջանում ավելացել է 2,2 տոկոսով, իսկ Հայաստանում նվազել է 2,5 տոկոսով: Միայն 99 թվին է մեր արդյունաբերության աճը 2 տոկոսով ավելի եղել, քան Ադրբեջանում: Սակայն 2000թ. կրկին հարևան երկրի այդ ոլորտի աճը մոտ 3 տոկոսով գերազանցել է Հայաստանի համապատասխան ցուցանիշը: Բացի այդ, չմոռանանք, որ Ադրբեջանի բնակչությունը 2-3 անգամ ավելի է մեր բնակչությունից, իսկ արտագաղթն էլ անհամեմատ ավելի ցածր է: 

Բնականաբար, մեր և Ադրբեջանի զարգացման տեմպերի նման տարբերությունը պայմանավորված է նախ և առաջ նրա աշխարհագրական դիրքով: Ադրբեջանը ունի ծովային և երկաթուղային տրանսպորտի հնարավորություն, Հայաստանը՝ ոչ: Ադրբեջանը ակտիվ տնտեսական հարաբերությունների մեջ է իր հարևան 7 երկրներից (Թուրքմենստան, Թուրքմենիա, Ղազախստան, Ռուսաստան, Թուրքիա, Իրան, Հայաստան) 6-ի հետ, իսկ Հայաստանը 4 հարևան երկրներից 2-ի հետ ընդհանրապես հարաբերություններ չունի: Մյուս 2-ի հետ էլ հարաբերություններն այնքան էլ զարգացած չեն. Իրանի դեպքում կան ձևավորված տնտեսական կապեր, սակայն նորմալ ճանապարհ չկա: Վրաստանի պարագայում՝ ճիշտ հակառակը. գործում է երկաթգիծը, սակայն ամիսը մեկ Ջավախքի հարց բարձրացնող «ազգայինների» պատճառով սրվում են մեր և այդ երկրի հարաբերությունները: 

Բացի այդ, Ադրբեջանի դեպքում պետք է հաշվի առնել նավթի և մյուս բնական ռեսուրսների գործոնը, ինչը որքան էլ չափազանցված լինի, այնուամենայնիվ լուրջ գերակայություն է մեր տնտեսության նկատմամբ: Իսկ վերջին 3 տարիներին Ադրբեջանում կատարված օտարերկրյա հսկայածավալ ներդրումները անհամեմատելի են մեր Կոնյակի գործարանի ու «Արմենտելի» հետ: 

Այսպիսով, անցած 3 տարիներին, նաև օբյեկտիվ պատճառներով (որոնք միշտ լինելու են) Ադրբեջանը տնտեսապես բավական հզորացել է Հայաստանից: Եվ որ ավելի կարևոր է, անգամ Ղարաբաղի հարցի չկարգավորված վիճակում, Ադրբեջանը շարունակելու է նույն տեմպերով զարգանալ, իսկ Հայաստանը՝ ոչ, և զարգացվածության անհամապատասխանությունը 2 երկրների միջև գնալով խորանալու է: Այսինքն, ժամանակը միանշանակ աշխատում է ի վնաս Հայաստանի: 

Իսկ Հայաստանում անգամ իրենց քաղաքական գործիչ համարողներից շատերը առաջնորդվում են այն մանկական տրամաբանությամբ, որ եթե Ադրբեջանը ինչ-որ տարբերակի դեմ է, ուրեմն դա իրենց համար վատն է և ձեռնտու է Հայաստանին: Իրականում Ադրբեջանը ցանկանում է Ղարաբաղի հարցը լուծել շատ ավելի ձեռնտու պայմաններով, քան անգամ «Ընդհանուր պետության» տարբերակն է: 

Հակոբ Մելքոնյան

«Չորրորդ իշխանություն», No 164, մարտի 9, 2001 թ.



 Պիտակներ

         Ռոբերտ Քոչարյան, Հակոբ Մելքոնյան, «Չորրորդ իշխանություն»

››› Չարենց. Դաշնակցականներին (Ներբող քաղաքական)
››› Սա քո պատերազմն էր, Նիկո՛լ
››› Ոչ ոք չի թաքցրել տարածքներ զիջելու փաստը
››› Քայլ արեք, իրար կերեք
››› Արմեն Շեկոյան. Միջնորդը
››› «Չորրորդ իշխանություն» թերթի և 4rd.am կայքի ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
››› Ո՞ւմ ձեռնտու չէ 200 միլիոն դոլարի ներդրումը
››› Երևանի ժառանգության պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունը
››› Իշխելու թշվառությունն ու փառքի արվեստը
››› Անասնաֆերմա՝ Նարեկ Սարգսյանից Նիկոլ Փաշինյանին... Տիգրան Ավինյանին էլ
››› Մերժվածների ջղակծկումների և վարչապետի ձախողումների արանքում
››› Ո՞վ է եղել իրական դավաճանը
››› Երբ թիրախավորվում է լռությունը
››› Ինչո՞ւ են զինվորները զոհվում Ղարաբաղում և ինչո՞ւ են բոլոր զոհերը հայաստանցի
››› Մշակութային հեղափոխություն չի լինելու
››› Ատելության խոսքը, ամբոխահաճությունը և տրամաբանությունը
››› Տաշիրյան սարդոստայն
››› Գործող Սահմանադրությունը կարող է ոչնչացնել հեղափոխությունը
››› Առաջիկա երկու-երեք ամիսները վճռորոշ են լինելու
››› ԱԱԾ-ն պետք է կանխի Քոչարյանի գայթակղությունները
››› Նիկոլն ընդդեմ Նիկոլի
››› Այսպես է լինում, երբ վեթթինգի փոխարեն հավատում են դատախազի ազնիվ խոսքին
››› Սրանց գործը փախնողներին «հաջող» անելն է
››› Արսեն Թորոսյանն ու Ալեն Սիմոնյանը՝ 1-9 հաշվով պարտության գլխավոր մեղավորներ
››› Ակորդեոնիստը որոշել է նստել «սուխոյ ատկազով»
››› ՀՀԿ-ի անհաջող գրագողությունը
››› Տանը վեր ընկնելու ժամանակները
››› Անցյալի պատանդները

Ամենաընթերցված
































37-ի երկրպագուն
37-ի երկրպագուն
07.01.2021 / 7097