Չորեքշաբթի 03.03.2021 03:15

Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 21:00
Քաղաքական
02.03.2021 / 20:00
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 19:00
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 17:00
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 15:15
Սատիրիկոն/Լուր-մեկնաբանություն
02.03.2021 / 13:30
08.02.2021   11:00
513

1996թ. սեպտեմբերի 25-ը 1999թ. հոկտեմբերի 27-ի գլխավոր փորձն էր


Անձնական 

Գիտեմ՝ հոգնել ենք Վագեն Մանուկյանի անունն իսկ հիշատակելուց: Գիտեմ՝ մերթընդմերթ վերակենդանացման փորձեր անող, բայց արդեն խփված քարտ էր: Գիտեմ նաև, որ անցյալում «բոցաշունչ» ազգային-ժողովրդավար-հեղափոխականի ո՛չ տրամադրությունն է այսօր մի բան, ո՛չ էլ տրամաբանությունը: Նշեմ՝ առողջ տրամաբանության հետ նրա հարաբերությունները առաջ էլ բավական բարդ էին: Այնուամենայնիվ, ստիպված եմ անդրադառնալ Վ. Մանուկյանին ու նրա մասնակցությամբ, ուղղորդմամբ ծավալված դեպքերին: Որովհետև նա՛ է մեր իռացիոնալ ատելության, խռովածության, սեփական անձին անհարկի բարձր գնահատական տալու, հեղափոխական ավանտյուրիզմի ամենավառ խորհրդանիշը: Մի խոսքով, պրն Մանուկյանն այսուհետ պարզապես հավաքական կերպար է: 

Անձամբ խռովել է 

1991թ. ինչի՞ց խռովեց, ինչո՞ւ չմասնակցեց ՀՀ առաջին նախագահական ընտրություններին, ինչո՞ւ իր ունակություններն ի սպաս չդրեց սեփական երկրի առջև ծառացած բարդագույն խնդիրները լուծելուն՝ թեկուզ վարչապետի պաշտոնում: Չէ՞ որ շատերն են հիշում, որ ՀՀ ԳԽ-ն 1990թ. անսահմանափակ լիազորություններով էր օժտել վարչապետ Մանուկյանին: Վարչապետն ինքն էր պահանջել այդ իրավասությունները և անհապաղ ստացել: Լավատեղյակ աղբյուրները վկայում են, որ հենց վարչապետն էր նախագահական կառավարման ջատագովը այն ժամանակվա քաղաքական «խոհանոցում»: Գիտենք նաև, որ Վ. Մանուկյանն իրենից բացի Հայաստանում այլ նախագահ չէր տեսնում: Հռետորական մեր հարցերին լավագույնս է պատասխանել հենց ինքը: «... Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, ընտրվելու դեպքում օրինական ձևով շրջանցելով ինձ, տնօրինում էր մինչ այդ վարչապետի ձեռքում գտնվող կառավարման լծակները: Այդ ծրագրի իրականացման դեպքում շարունակել վարչապետ աշխատելը, նույնիսկ եթե ինձ թողնեին այդ պաշտոնում, ես համարեցի անիմաստ: Եվ չէի գտնում, որ իշխանության լծակները անցնում են արժանի մարդկանց խմբին, որոնք կկարողանային և կցանկանային այն ճիշտ օգտագործել: Մնում էր կամ նախագահ դառնալ, կամ հրաժարական տալ»: («Այժմ» շաբաթաթերթ, 24-30 հուլիս, 1996թ.): 

Եվ հրաժարական տվեց, և հեռացավ ՀՀՇ-ից, որի ստեղծողն ու ուսուցիչն էր համարում ինքն իրեն՝ մշտապես գերագնահատելով սեփական անձը և թերագնահատելով մյուսներին: Ու սկսվեց... Սկսվեց նեղացածների շքերթը: Հեղափոխությունն, անշուշտ, պիտի ավարտված համարեինք 1991-ին և աշխատեինք յուրաքանչյուրս մեր չափով օժանդակել մեր կողմից ընտրված իշխանություններին, պիտի ձգտեինք մեր երկրի տերը դառնալ, հոգեբանորեն ազատվել գաղութի բնակչի բարդույթից, գավառական ինքնագոհությունից, պետություն-շնից մազ պոկողի խրոնիկական ախտից, մեր մանրությունից ու խեղճությունից, մեզնից լավին բարոյականության դասեր տալու մարմաջից: Պիտի չխռովեինք մեր փոքրիկ ու բզկտված երկրից, ինքներս մեզնից, ու Վազգեն Մանուկյանը չէր դառնա մեր հավաքական կերպարը, իսկ դաշնակները արյուն չէին պղտորի հարյուրամյա տեսլականով, հեղափոխական հարայ-հրոցով: Ու հեղափոխությունը շարունակվեց ուրույն տրամաբանությամբ: 

Պատերազմի, շրջափակման, պետության կայացման առաջին դժվարագույն տարիները ԱԺՄ-ականների, դաշնակների և նրանց նմանների թեթև ձեռքով կնքվեցին միայն ցրտի ու մթի տարիներ, նրանց ատելությունը, անձնական նկրտումները դարձան ամբոխին հոգեհարազատ, ու մեզնից օտարեցինք անգամ հաղթանակի բերկրանքը: Հաղթանակ, որի նմանը չէինք ունեցել բազում դարեր: Բնականաբար, բոլոր դժբախտությունների ու դժվարությունների «պատճառը» դարձավ ժամանակի իշխանությունը: Բայց ոչ ամբողջական. իշխանավորներից մի քանիսն էին դարձել սուր քննադատության ու հայհոյանքների թիրախ: Իսկ առյուծի բաժինն, իհարկե, Լևոն Տեր-Պետրոսյանինն էր՝ Վազգեն Մանուկյանի «անձնական» հակառակորդինը: Ցնցումներով, վերուվարումներով, զրպարտություններով, հրաժարականի պերմանենտ կոչերով հայկական ընդդիմությունը հասավ 1996-ի նախագահական ընտրություններին և միավորվեց՝ ոչ թե հանուն երկրի, այլ ընդդեմ՝ Լևոնի, Վանոյի ու Վազգեն Սարգսյանի

Ընտրվում էին հեղափոխական ոգով 

Ուրեմն 1996-ն էր: «Ժողովրդի արյունը ծծողներին» պատժելու կոչերով թեժ հանրահավաքներ էին: Պետականության 5 տարիները միայն «սև» էին, ու հրապարակներում հավաքվածները ձգտում էին փոփոխությունների՝ չզգալով, որ իրենց օգտագործում են, որ իրենք միայն գործիք են անձնական թշնամանքը պարպելու համար: Չէին զգում, չէին հասկանում վերահաս վտանգը նաև իշխանական ճամբարի ներկայացուցիչները, նրանց ընտրազանգվածը: Ընդ որում, ընդդիմությունն ընտրարշավի սկզբում բոլորովին էլ ինքնավստահ ու համոզված չէր, նրա գործողությունները հաճախ ավանտյուրա էին հիշեցնում: Բայց հետզհետե «թափ առան», քանի որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նախընտրական շտաբի աշխատանքը ապաշնորհ, անարդյունավետ էր: Եթե ՀՀ նախագահի քարոզարշավը վարողները քիչ ավելի շրջահայաց լինեին, 100 տոկոսով կիրականանար դաշնակցական գաղափարախոս Էդ. Հովհաննիսյանի կանխատեսումը. «Այլ խոսքով, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը վստահ կշահի ընտրությունը» («Իրավունք» 23-29 մարտ, 1996թ.): 

Իսկ կարկառուն դաշնակներն այդ ժամանակ բանտում էին՝ «Դրոյի» գործով: Բանտից էլ իրենց «զորակցությունն» էին հայտնում դրսի հեղափոխականներին: Եվ երկար-բարակ ճառեր էին ասում դատարանի դահլիճից: Իսկ երկար խոսելը լավ բան չի, կարող ես ինքդ քեզ մատնել: Սակայն սրա մասին քիչ ավելի ուշ: 

Ուրեմն ընդդիմության քարոզչությունը գործի էր դրել բոլոր միջոցները: Քննադատությունն անխնա էր, խոստումները՝ շռայլ, անսահման: Ի՞նչ պիտի աներ Վազգեն Մանուկյանն ընտրվելու դեպքում: Առանձնապես ոչինչ: Ուղղակի Հայաստանը 5 տարում դարձնելու էր երկիր-դրախտավայր: Ահա նրա նախընտրական խոստումներից մի քանիսը. 

- Հայաստանում կվերանա չքավորությունը, 
- կստեղծվեն բարձր աշխատավարձով նոր աշխատատեղեր, 
- առնվազն 10 անգամ կաճի բյուջետային աշխատողների աշխատավարձը, 
- աշխատավարձերը, թոշակները, նպաստները միշտ կվճարվեն ժամանակին, 
- բոլոր քաղաքացիների համար կապահովվի անվճար, որակյալ բուժսպասարկում և կրթություն (խրախուսելով նաև վճարովի մասնավոր ծառայությունների զարգացումը), 
- աստիճանաբար կվերադարձվեն խաբված ավանդատուների ավանդները... 

Պետք չէ խորը տնտեսագիտական իմացություն ունենալ այս ամենի անհնարինությունը հասկանալու համար: Ուղղակի խոստանում էին, որովհետև հենց այդ էր պահանջում հրապարակներում հավաքվող ժողովուրդը: Ժողովուրդ, որն աստիճանաբար վերածվում էր կառավարվող հեղափոխական ամբոխի: Հիշեցնենք՝ որևէ մեկին չէր հետաքրքրում ո՛չ Հայաստանում տիրող իրավիճակի ճշմարիտ գնահատականը, ո՛չ այս երկրում վերջապես քաղաքացիական հասարակարգի ստեղծումը, ո՛չ մարդ արարածի ինքնուրույն ապրելու, մտածելու, գործելու պարտականությունն ու իրավունքը: Ատելությունն էր մթագնել ուղեղները, ատելությունն էր առաջնորդը, և ամբոխանում էին: Սա՛ էր ձեռնտու ամբոխավար ընդդիմությանը: Եվ եղավ այն, ինչ պիտի լիներ, ինչ նախապատրաստում էին... 

Նախադեպ էր 

Սեպտեմբերի 25-ն էր: Բարոյականության, պարկեշտության դասեր տվող Վ. Մանուկյանի աջակիցները ձեռնարկեցին առաջին գրոհը ԱԺ-ի վրա: Ու առաջին անգամ բռնություն կիրառեցին հենց այդտեղ, բռնություն, որի հետևանքով միայն պատահաբար չզոհվեցին այն ժամանակվա ԱԺ խոսնակն ու փոխխոսնակը: Նախադեպ էր: Նախադեպ էր՝ պարտությունը չընդունելու, պարտությունից հետո հաշիվ մաքրելու, բռնություն գործադրողներին հետո հերոսացնելու: Ճանապարհը բացել էին, գլխավոր փորձն իրագործել: 

Հերոսանում էին 

Իսկ 96-ի սեպտեմբերի 25-ից հետո ո՞նց էին հերոսանում: Էլի հայհոյելով ու զրպարտելով, սեփական մեղքը «չգիտակցելով» «սուրբ» գործ էին արել. պատժել էին «կեղեքիչներին»: Քրեական օրենսգիրքը կարելի էր կիրառել ու թույլ չտալ, որ նրանք քաղաքական դառնան: Չարվեց: Հայաստանում ընդդիմություն էր պետք: Ու ընդդիմությունը վազվզում էր օտարերկրյա դեսպանատներ՝ այնտեղ աղմկելու, այնտեղ երկրի իշխանություններին վարկաբեկելու: Ընդդիմադիր մամուլը թմբկահարում էր ԱԺ առաջին ահաբեկիչների խիզախությունը, իսկ Արշակ Սադոյանն արդեն թաքստոցից էր հայհոյում (ինչի՞ էր փախել, մատով էլ չէին կպնելու): Այսպես, 1996թ. նոյեմբերին երկրիս գլխավոր պոպուլիստը փիլիսոփայում էր ազգայինի և ապազգայինի մասին և, իհարկե, պաշտպանության տակ էր առել ՀՅԴ-ն (էլ ինչպես պիտի վարվեր ԱԺ ահաբեկչությամբ ներխուժողը): Ու որակումներ էր տալիս՝ օտարածին դաստիարակության պատճառով անհատապաշտ, ապազգային շահամոլների մի փոքրիկ խումբ, ոչ բավարար ազգային կրթություն ստացած մարդիկ, մշակված ուղեղներով» ղեկավարներ... (Այսօրվաններին, երևի, համարում են լիարժեք ազգային կրթություն ունեցող, «լիարժեք» է նաև Վ. Մ.-ն): 

Եվ գոռում-գոչում էին. էլի հրաժարական պահանջում, անընդհատ բոլորի աչքը մտցնում սեպտեմբերի 25-ը՝ որպես մեծ նվաճում: Անշուշտ, թքած ունեին օրենքների վրա: Անշուշտ, ահաբեկչությունն ու հեղափոխականությունը գովերգվում էին: Որովհետև նույն 96-ին ընթացող դատի ժամանակ («Դրո», 31+Վահան Հովհաննիսյան) Հրանտ Մարգարյանն էր հերոսանում, բայց նաև մատնում ինքն իրեն. «Դուք պարտավոր եք հանուն ճշմարտության, արդարության, և՛ այս ժողովրդի, և՛ պատմության առջև լինել անաչառ, լինել արդար: Թե՝ ո՛չ, օրենքի վրա հիմնված, օրենքին կառչելով՝ ես անզոր եմ ապացուցելու իմ անմեղությունը» («Այժմ» 26.06.-2.07, 1996թ.):

Հասկացա՞ք, օրենքը այլ բան էր ապացուցում: Օրենքը չի ներում ահաբեկիչներին, սպանություն ծրագրողներին, բռնություն գործադրողին, պետական հեղաշրջում նախապատրաստողին... 

Ներում են իշխանավորները՝ հանուն «պատմության»: 

Սա էլ հերոսացման նախադեպն էր, ու... ներման նախադեպը: 

Պարկեշտացավ 

Իսկ 2002-ին Վազգեն Մանուկյանն անպարկեշտություն է համարում սեպտեմբերի 25-ը հոկտեմբերի 27-ի հետ համեմատելը: «Պարկեշտ» հավաքական կերպարին անպարկեշտորեն նորից ենք ասում. սեպտեմբերի 25-ին ձեր զինակիցները ճանապարհ բացեցին Նաիրի Հունանյանի համար, նրանց նախընտրական լոզունգներն էր օգտագործում ոճրագործը ԱԺ դահլիճում: Նաիրի Հունանյանն, իհարկե, խամաճիկ է, իսկ տիկնիկավարներն ուրիշ են, ու դուք այդ գիտեք: Հոկտեմբերի 27-ից հետո դժվարությամբ էիք թաքցնում ձեր ժպիտն ու փայլող աչքերը, հոկտեմբերի 27-ից հետո «ուժ» չունեցաք դատապարտելու եղածը, «չուզեցաք» տեսնել երկրի առջև կանգնած վտանգը: Ձեզ, Վ. Մանուկյա՛ն, հույս էին տվել: Հիմա էլ են հույսով պահում, ու դուք «պարկեշտորեն» սպասում եք ու անընդհատ մատնում ձեր իրական արժեքը: Ճիշտ այնպես, ինչպես ձեզ նախկինում զորակցող դաշնակ առաջնորդ Վ. Հովհաննիսյանն էր «շփոթված արդարանում» հոկտեմբերի 27-ից հետո՝ 28-ին: Հիշու՞մ եք, նա ասում էր, որ իրենք՝ դաշնակները, դահլիճում չեն կրակել... 

Վերջաբան 

Այսքանը միայն փոքր տոկոսն է այն ինքնաոչնչացնող ատելության ու նախանձի, որի մեջ ապրում էինք ու շարունակում ենք ապրել: Ե՛վ Վազգեն Մանուկյանը, և՛ ՀՅԴ-ն, և՛ ՍԻՄ-ը, և՛ նրանց նման շատերը հիմա կառչել են Ռ. Քոչարյանից: Մեր «օբիժնիկների» իրական գինը միայն նա գիտի ու սրանց սանձել է: Լեգիտիմության այս «ջատագովներին» սանձել է ինքնահռչակ Ռ. Քոչարյանը: Տեղն է... 

Լևոն Ասատրյան

«Չորրորդ իշխանություն», No 331, փետրվարի 1, 2002 թ.,



Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը պետք է չբացահայտի նյութի էական մասը: Կայքի նյութերից քաղվածքներ արտատպելիս լրատվամիջոցի անվանման նշումը և ակտիվ հղումի տեղադրումը պարտադիր է:
Հարգելի ընթերցողներ, այստեղ դուք կարող եք տեղադրել ձեր կարծիքը տվյալ նյութի վերաբերյալ` օգտագործելով Facebook-ի ձեր account-ը: Խնդրում ենք լինել կոռեկտ և հետևել մեր պարզ կանոներին. արգելվում է տեղադրել թեմային չվերաբերող մեկնաբանություններ, գովազդային նյութեր, վիրավորանքներ և հայհոյանքներ: Խմբագրությունն իրավունք է վերապահում ջնջել մեկնաբանությունները` նշված կանոնները խախտելու դեպքում:

 Պիտակներ

         «Չորրորդ իշխանություն», Վազգեն Սարգսյան, Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Լևոն Ասատրյան, Նաիրի Հունանյան, Վազգեն Մանուկյան


››› Սա քո պատերազմն էր, Նիկո՛լ
››› Ոչ ոք չի թաքցրել տարածքներ զիջելու փաստը
››› Քայլ արեք, իրար կերեք
››› Արմեն Շեկոյան. Միջնորդը
››› «Չորրորդ իշխանություն» թերթի և 4rd.am կայքի ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
››› Ո՞ւմ ձեռնտու չէ 200 միլիոն դոլարի ներդրումը
››› Երևանի ժառանգության պաշտպանության կոմիտեի հայտարարությունը
››› Իշխելու թշվառությունն ու փառքի արվեստը
››› Անասնաֆերմա՝ Նարեկ Սարգսյանից Նիկոլ Փաշինյանին... Տիգրան Ավինյանին էլ
››› Մերժվածների ջղակծկումների և վարչապետի ձախողումների արանքում
››› Ո՞վ է եղել իրական դավաճանը
››› Երբ թիրախավորվում է լռությունը
››› Ինչո՞ւ են զինվորները զոհվում Ղարաբաղում և ինչո՞ւ են բոլոր զոհերը հայաստանցի
››› Մշակութային հեղափոխություն չի լինելու
››› Ատելության խոսքը, ամբոխահաճությունը և տրամաբանությունը
››› Տաշիրյան սարդոստայն
››› Գործող Սահմանադրությունը կարող է ոչնչացնել հեղափոխությունը
››› Առաջիկա երկու-երեք ամիսները վճռորոշ են լինելու
››› ԱԱԾ-ն պետք է կանխի Քոչարյանի գայթակղությունները
››› Նիկոլն ընդդեմ Նիկոլի
››› Այսպես է լինում, երբ վեթթինգի փոխարեն հավատում են դատախազի ազնիվ խոսքին
››› Սրանց գործը փախնողներին «հաջող» անելն է
››› Արսեն Թորոսյանն ու Ալեն Սիմոնյանը՝ 1-9 հաշվով պարտության գլխավոր մեղավորներ
››› Ակորդեոնիստը որոշել է նստել «սուխոյ ատկազով»
››› ՀՀԿ-ի անհաջող գրագողությունը
››› Տանը վեր ընկնելու ժամանակները
››› Անցյալի պատանդները

Ամենաընթերցված


Ստոպ-կադր
Ստոպ-կադր
01.03.2021 / 482